Zoals de ontdekkingsreizigers van ooit op pad gingen om te verkennen wat er zich achter de horizon bevond, ging Louise Wolff op onderzoek uit naar wat zich nog meer afspeelt in een Nederland waarin hetero-monogamie de norm is.
Een thema dat nog weinig wetenschappelijk is onderzocht.
Zij koos voor een kleinschalig etnografisch onderzoek. Daarin wordt gekeken naar het handelen van een bepaalde groep mensen in omgang met elkaar. Het gaat eerder om observeren en beschrijven van het hoe en wat, dan om cijfers en statistieken.

Naast een analyse van diverse artikelen in de media (NRC, Volkskrant, Parool, Brandpunt), vormen de 15 interviews (van zo’n 1,5 uur) die zij voerde, de basis voor haar bevindingen. Aangevuld met informele gesprekken die daaruit voortvloeiden, doordat geïnterviewden naar anderen verwezen, of met mensen uit haar omgeving die over het onderzoek hadden gehoord en hun eigen ervaringen wilden delen.

Het daaruit ontstane beeld werd opgetekend. Letterlijk.

Deel 2: Polyamoreuze (relatiestructuren) in kaart

Polyamoureuze relaties kennen vele verschillende, veranderlijke structuren, gekoppeld aan de verschillende betekenissen die mensen geven aan romantische relaties. Om inzicht te krijgen in deze verschillende relaties werd aan alle deelnemers in het onderzoek gevraagd een tekenopdracht te doen. In de tekenopdracht werd gevraagd mensen te tekenen die in hun leven belangrijk zijn, in volgorde van hoe dichtbij ze voor hen staan. In gesprekken werd vervolgens gesproken over de aard van deze verbindingen.
Zo kwam naar voren hoe sommige polyamoureuze deelnemers op het moment van interviewen bijvoorbeeld geen partner hadden, of één persoon in hun leven hadden die zij ‘partner’ noemen. De deelnemers die twee partners in hun leven hadden, spraken vaak over een “hiërarchische” of “non-hiërarchische” structuur in hun uitleg over hun polyamoureuze relaties.

Hiërarchisch en non-hiërarchisch

Mai (43), een van de deelnemers, vertelde dat in haar geval één van haar partners ‘de primaire partner’ is, wat een hiërarchie suggereert. Dit kwam vaker naar voren bij deelnemers in dit onderzoek die kinderen hebben of getrouwd zijn. Zo ook Annelot (45), die twee mannelijke partners heeft. Een van hen is haar man, met wie ze kinderen heeft en samenwoont. Haar andere partner is met iemand anders getrouwd. Annelot legde uit dat ze de relatie met de man met wie ze getrouwd is ziet als ‘de basis’ en vertelde:

“Wij (mijn man en ik) hebben een keuze gemaakt; wij zijn de familie.”

Annelot gaf ook aan dat ze niet zo snel met iemand zou daten die niet al in een relatie met iemand anders zit, omdat ze dan bang was niet genoeg aan iemand te kunnen geven.

“Er kunnen dan verwachtingen gecreëerd worden. Verwachtingen die ik niet kan waarmaken.”

Ze refereerde hiermee aan verwachtingen in relaties naast die met haar man, die binnen de hiërarchische structuur passen.
Waar hiërarchische omschrijvingen van polyamoureuze relaties zichtbaar waren bij sommige deelnemers, waren er anderen die hun twee partners even dichtbij omschreven. Kiki (27) was een van hen. Zij vertelde:

“Ik wil weg van een situatie waarin de ene relatie bepaalt hoe de andere eruitziet, en dat is nu niet het geval in beide van mijn relaties. Kijkend naar eigenaarschap en zeggenschap denk ik dat we alle drie evenveel inspraak hebben. (…) Niemand heeft de zeggenschap om te beslissen over de ander.”

Een ander voorbeeld: Charley (28) heeft relaties die ze omschrijft als een ‘triad’. Dit betekent dat haar twee partners ook in een relatie met elkaar zitten. Ze wonen met z’n drieën samen. Toen ik in een gesprek met haar vroeg naar verschillen tussen de twee romantische relaties die ze heeft met haar partners, vertelde ze:

“Alle drie de relaties zijn gelijkwaardig. Zij zijn beide even belangrijk voor mij. Zij en ik zijn even belangrijk voor hem. En hij en ik zijn ook even belangrijk voor haar”.

Romantische verbindingen gaan verder dan partnerrelaties

Geen van de mensen in het onderzoek had meer dan twee personen in hun leven die zij romantische partners noemden. Als het aankomt op het omschrijven van relatie­structuren binnen polyamorie, werden romantische en seksuele verbindingen echter niet noodzakelijk beperkt tot romantische partners. Bijna alle deelnemers gaven aan ook romantische en seksuele relaties te hebben met ‘niet‑partners’, ongeacht hoeveel partnerrelaties zij hadden. Dit was bijvoorbeeld het geval bij Railey (24), wiens verhaal veel overeenkomsten laat zien met hoe andere interacties verliepen binnen de tekenopdracht.
Toen Railey werd gevraagd te tekenen welke mensen het meest dicht bij haar staan, zei ze:

“Oeh, ga ik mijn polycule tekenen?”

‘Polycule’ is een veelgebruikte term om het netwerk aan romantische connecties te omschrijven.
Railey tekende allereerst twee romantische partners in twee losse hartjes die even dicht bij haar stonden. Dit suggereerde dat zij haar partnerrelaties als non-hiërarchisch beschouwde. Vervolgens stopte ze even met tekenen en zei voor ze verder ging:

“In mijn kijk op romantische relaties is het onderscheid tussen vrienden en partners minder duidelijk. Ik denk dat dat een belangrijk aspect is [van polyamorie].”

Haar uitspraak illustreert hoe binnen polyamorie romantische en seksuele connecties kunnen bestaan met ‘niet‑partners’, die niet passen binnen monogame ideeën over vriendschap en relaties. Dit was iets wat bij meerdere deelnemers naar voren kwam.

(Polyamoreuze) verbindingen zijn metaforische zonnestelsels

De verschillende romantische en/of seksuele verbindingen werden zichtbaar in de tekeningen van alle deelnemers. De ervaren nabijheid van romantische partners en verbindingen met niet‑partners werd door meerdere deelnemers omschreven als fluïde. Dit gold ook voor deelnemers die hun relatie op het moment van interviewen als monogaam omschreven of geen mensen in hun leven hadden die zij partners noemden. Zo zei Peter (33), die zijn relatie op dat moment als monogaam omschreef:

“Het is echt een snapshot voor mij. Het [de relatiestructuur] is echt hoe het is in dit moment. Het verandert ook altijd weer.”

Railey vertelde over de fluïditeit aan de hand van een metafoor die ze laatst had gehoord:

“Ik hoorde laatst ook weer zo’n leuke metafoor. (…) Dat je als planeten om elkaar heen kan bewegen. En soms zijn die [planeten] dan wat verder en soms weer wat dichterbij. Dat is een soort natuurlijke flow. En dan heb je planeten die ietsjes dichterbij staan [meer commitment] en kometen die wat verder weg staan [minder commitment]. En dan kan je zeggen: nou, dit [mijn partners] zijn echt mijn zonnen ofzo. En dan zijn… ja… vrienden op een andere manier belangrijk, denk ik.”

Planeten zijn de meer vaste personen in haar leven, waaronder de zonnen die haar partners representeren. Kometen zijn de mensen met wie minder commitment is. De metaforische omschrijving laat ook de veranderlijkheid in nabijheid en relatiestructuren over de tijd zien, iets wat meer deelnemers beschreven.
Verschillen tussen romantische partners en romantische connecties met mensen die niet als partners werden omschreven, werden op andere manieren gemaakt kijkend naar commitment: een verwachting van in elkaars leven blijven en op elkaar kunnen rekenen. Railey vertelde bijvoorbeeld over partners zei ze:

“Wij hebben naar elkaar uitgesproken dat het iets is voor de langere termijn. We maakten een commitment door dik en dun, dat is hoe ik het zie. We brengen elkaar op de hoogte van ons leven en willen dat ook doen.”

Commitment, steun en regelmatig contact zijn aspecten die Railey verbindt aan de mensen die zij partners noemt. Over romantische verbindingen met mensen die ze geen partners noemt, vertelde ze:

“Mensen die ik sporadisch zie zijn ook belangrijk [voor mij], maar met minder commitment. Het gaat meer over ‘going with the flow’ en wanneer het leuk is. Natuurlijk ondersteunen we elkaar als dingen niet zo goed gaan, maar het is echt anders. We plannen niet een jaar vooruit bijvoorbeeld.”

De verschillende verwachtingen die Railey heeft van romantische partners en van mensen met wie zij wel een romantische en/of seksuele connectie heeft maar die zij geen ‘partner’ noemt, worden hiermee zichtbaar.

Uit de verhalen wordt duidelijk dat polyamoreuze relaties verschillende vormen kunnen aannemen, met of zonder vastgestelde hiërarchie tussen partners; dat polyamoreuze relatiestructuren niet beperkt zijn tot partnerrelaties; en dat partnerrelaties – naast de romantische en/of seksuele verbinding – ook gaan over de mate waarin wordt verwacht dat iemand op de langere termijn in iemands leven blijft en iemand is op wie men kan rekenen.

 

Wordt vervolgd.