Het leven is wat je overkomt terwijl je andere plannen hebt gemaakt.                                                                                                                                                                                                                                                                          Aldus John Lennon.

En dat leven zet wel eens barrières neer op de uitgestippelde route in een maatschappij waarin de monogame (hetero) relatie de norm is, en het exclusieve lang-en-gelukkig huwelijk, de wensdroom. Hoe pas je de navigatie aan?

Kan je over de barrière heen? Er zijdelings langs? Misschien is er een voorbijganger die uit ervaring een tip heeft hoe met het obstakel om te gaan. Of je kan bladeren in een reisgids die alternatieven biedt. Om te zien hoe de tocht verder gaat, zal je toch zelf volgende stappen moeten zetten, en kijken tot welke ontdekking dat leidt. Immers, je leert geen tango dansen door er een boek over te lezen.

Deel 4 – Het loslaten van relatie normen en creëren van eigen pad

Opgroeien en leven in een maatschappij dat gericht is op monogamie, maakt dat er voor vele wat stappen nodig zijn om polyamorie mogelijk te maken. Niet alleen praktisch, maar vooral ook kijkend naar overtuigingen over liefde die velen van jongs af aan hebben meegekregen. Ideeën zoals ‘liefde is gelimiteerd tot 1 persoon’ en ‘alle romantische en seksuele verlangens moeten gevonden worden bij die ene romantische partner’. De vorm en manier waarop je polyamoureus leeft kan altijd zonder eindpunt ontwikkelingen. In dit deel hier meer over:

Voor iedereen start de kennismaking met polyamorie anders

Sommigen mensen die deelnamen aan dit onderzoek, vertelde hoe nog weinig wisten over polyamorie toen ze voor het eerst er in aanraking mee kwamen. Nica (26) werd bijvoorbeeld geïntroduceerd aan polyamorie door zijn toenmalige romantische partner polyamorie en vertelde daarover:

‘Het duurde een tijdje voordat het klikte. Want, ja… Ik kende niemand die zoiets [als polyamorie] deed. Best een eh… een uitdaging in het begin.’

De uitdaging lijkt te zitten in het reflecteren op jezelf binnen bestaande sociale normen rondom relaties. Vi (31) vertelde bijvoorbeeld hoe hun makkelijker kon accepteren ‘buiten de normen’ te vallen:

‘Ik voelde me sterk beperkt door het idee van ‘zo gaan de dingen nu eenmaal’. Vooral in het begin reageerde ik met veel angst; dit [polyamorie] gaat tegen alles in. Daaruit losbreken was echt een proces. (..) [uiteindelijk kwam ik tot de conclusie] waarom zou ik me binden aan regels die misschien wel voor de norm werken, maar niet voor mij?’

Velen ervaarden zo dat zij relaties anders wilde vormgeven dan middels de verwachtingen in de maatschappij.

Hoe deelnemers in dit onderzoek polyamorie ontdekten, verschilden enorm. Sommige mensen die deelnamen aan het onderzoek kwamen bij polyamorie toen zij onderzochten welke relatie het beste bij hen paste in een periode waarin zij geen partnerrelatie(s) hadden; anderen ontdekten al tijdens hun eerste relaties in hun tienerjaren dat monogamie niet voor hen was; weer anderen openden een monogame relatie toen zij of hun partner de behoefte ontwikkelden om met anderen te daten. Hoewel de contexten verschillend waren, zijn er ook overeenkomsten te vinden in de verschillende verhalen.

 

Lezend zoeken naar de relatie die bij je past

Olivia (34), nu in een relatie met haar vriend en vriendin samen, maakte kennis met polyamorie in een periode waarin ze geen partner relatie(s) had, terwijl ze reflecteerde op hoe ze zich had gevoeld in haar vorige huwelijk en haar vastberadenheid om soortgelijke valkuilen die ze daar vond in de toekomst te vermijden. Middels haar vragen over vreemdgaan in een huwelijk, las ze voor het over non-monogamie:

‘Het was geen vraag dat ik ooit nog met iemand zou gaan samenwonen. Zo voelde het voor mij na mijn scheiding. Ik had mijn huis, ik had wat ik nodig had. Ik was gelukkig, ik werkte aan mezelf (..) Ik verdiepte me in het werk van Esther Perel, dat ook ingaat op vreemdgaan. Dat zette me ook aan het denken. Waarom doen mensen dat? En waarom blijven ze erin terugvallen? Ik begon hierdoor ook steeds meer er [over polyamorie] te lezen. En toen dacht ik: dit voelt goed voor mij, dit voelt juist. Dit is de richting waarin ik wil met mijn relatiestijl.’

Informatie over non-monogamie in boeken hadden Olivia geholpen in het vinden van een relatiestijl die bij haar paste. Zij was niet de enige die de impact van boeken als informatiebron omschreef. Veel respondenten hebben boekenkasten vol boeken over liefde. Suze (45) liet mij de boekenkasten in haar huis zien:

‘Zoals je ziet, wordt het echt steeds breder gedragen. Als je kijkt, heb ik hier twee planken vol en boven nog eens twee planken over relatiestijlen.’

Onder die boeken zit ook The Ethical Slut of Polysecure, boeken dat veel respondenten noemden. Kiki (27) legde daarnaast nog een andere informatiebron uit:

‘Ik heb de standaardboeken natuurlijk gelezen: Ethical Slut, Polysecure, enzovoort. Maar ik haal ook veel kennis van sociale media. Van mensen in polyrelaties die er dingen over uitleggen.;

Dit laat zien dat ook sociale media gebruikt worden om meer te leren over polyamorie. Via deze informatiebronnen veranderen respondenten hun opvattingen en gedrag binnen romantische relaties.

Door te lezen vormde mensen in het onderzoek taal voor hun kijk op romantische relaties. Zo begon Olivia met open te communiceren over haar wens tot niet-exclusiviteit met nieuwe mensen die ze ging daten:

“Ik was daar altijd eerlijk over tegen iedereen met wie ik contact had. Ik had mensen die zeiden: als ik niet de enige ben terwijl we daten, dan beginnen we er niet eens aan. Prima. Maar dan werkt het voor mij ook niet.”

Boeken en sociale media geven zo ook taal om open te kunnen communiceren met nieuwe dates en partners over relatiestijlen en vormen.

Polyamorie zonder taal

Sommigen ervaarden al tijdens hun jeugd dat onderdelen van monogamie voor hen vreemd aanvoelden. Juist taal om dit onder woorden te misten toen nog voor hen en communiceren hierover bracht uitdagingen met zich mee. Toen Eithan (26) tijdens de vroege middelbare school een relatie kreeg, had hij het gevoel dat hij plotseling zijn gevoelens voor anderen n zijn leven moest veranderen:

“Het voelde alsof ik heel voorzichtig moest zijn met mijn gevoelens voor andere mensen. Ik moest me bewust zijn van hoe ik me tegenover anderen voelde, omdat het anders mijn huidige relatie zou kunnen schaden, en dat wilde ik niet. Ik heb hier veel mee geworsteld.”

Eithan gaf niet aan dat hij destijds verlangens had naar intimiteit met iemand anders dan zijn vriendin. Het ging hem meer om het gevoel dat hij in zijn gevoel werd beperkt door de opvattingen in zijn omgeving.

In tegenstelling tot Eithan had Railey (24) wel rond diezelfde leeftijd regelmatig verliefdheden op anderen terwijl ze in een relatie zat. Ze vertelde me over haar worsteling op 16-jarige leeftijd om bevestiging te vinden voor wat ze voelde:

‘Ik hoorde vaak om me heen: ‘Is alles wel goed dan? Vind je hem nog leuk? Is er iets mis?’ Maar ik dacht: ‘Nee, er is niets mis. Het is juist heel fijn, maar soms ben ik ook verliefd op iemand anders.’ En ik had het gevoel dat ik daar niet goed met mijn vrienden over kon praten, omdat zij zeiden: ‘Dat kun je echt niet zeggen. Dat kun je echt niet tegen hem zeggen, want je hebt een relatie.’

Uiteindelijk deelde ze haar gevoelens met haar partner van toen, en hij gaf toe dat hij ook wel eens verliefdheden had op anderen:

“We waren er best open over, totdat we op een gegeven moment tegen elkaar zeiden: ‘Hé, het voelt eigenlijk helemaal niet slecht om dit te bespreken.’ En dat was de eerste stap richting een open relatie.”

Door als eerste stap open te praten, openden ze langzaam hun relatie. Railey leerde de term polyamorie pas veel later kennen, toen ze met haar studie begon.

 

Het openen van een gesloten relatie

De grootste groep deelnemers aan het onderzoek maakte kennis met polyamorie tijdens langdurige monogamie relaties. Bijvoorbeeld wanneer zij romantische gevoelens voor iemand anders ontwikkelden. Irene (37) vertelde bijvoorbeeld dat zij niet “op zoek was” naar een tweede relatie:

“Ik heb het niet gezocht; het kwam gewoon op mijn pad.”

Ze woont met haar man en kinderen. Enkele jaren geleden werd ze óók verliefd op iemand anders, zonder dat ze het gevoel had dat ze minder van haar man hield.

Het openlijk bespreken van haar gevoelens voor deze andere man was aanvankelijk pijnlijk voor zowel haar als haar man. In de loop der tijd leerde Irene dat het oké was om verlangens te hebben en deze te uiten, maar ze had nog nooit van polyamorie gehoord. Voor haar man werd haar liefde voor iemand eerst anders ervaren als een bedreiging. Ze legde echter ook uit dat ze zich opgelucht voelde nadat ze besloot open te zijn over haar verlangens:

‘Er viel zo veel van mijn schouders. Gewoon kunnen zeggen wat ik echt wilde. Dat had ik nog nooit gedaan. En, uh… dat was heel moeilijk voor hem [mijn man], dat ik die dingen wilde. Maar uiteindelijk zette ik een stap en nam ik weer contact op met [andere partner]. Ik miste hem, ik bleef hem missen. Zelfs na zes jaar.’

Haar woorden laten zien dat, ondanks de pijnlijke gesprekken, open zijn over haar verlangens voor Irene een opluchting was. Het was een belangrijke eerste stap. Langzaam openden Irene en haar partner de relatie voor Irene’s andere partner, met wie ze nu ook een relatie heeft.

Sommigen werden geintroduceert aan polyamorie via hun verlangens hierna van een partner in hun toen monogame relatie. Annelot (45) ervaarde aanvankelijk zelf geen verlangen naar intimiteit met meerdere mensen. Twintig jaar geleden, toen haar partner voorstelde om de relatie open te maken, voelde ze zich niet comfortabel bij het idee van non-monogamie:

“Ik wilde daar niets van weten. Mijn reactie was echt iets als: ‘Ik gun het je, maar…’ Ik zag het echt als: ‘Oh, hij wil seks met andere vrouwen, dus ben ik niet goed genoeg.’ (…) Ik was daar niet klaar voor. Ik was 25 en wilde een gezin, en ik dacht: hoe gaan we dat doen? Ik zag alleen maar obstakels.”

Voor Annelot was jaloezie destijds geen emotie die zij zag als iets om te bespreken. Toen haar partner aangaf seks te willen met anderen, ervaarde zij dit als een bedreiging: alsof ze niet genoeg was om in al zijn behoeften te voorzien. Haar relatie met haar man bleef hierna aanvankelijk monogaam. Later stond Annelot er meer voor open dat hij met anderen uitging. Ze vroeg hem om haar daar niets over te vertellen, maar toen ze er 4,5 jaar later over hoorde, ervaarde ze juist positieve gevoelens:

‘Het was echt een cadeau aan mezelf. Ik voelde alleen maar blije gevoelens. (..) Toen ik terugkeek, viel alles op zijn plek. Hoe hij thuiskwam, met meer vaardigheden. Gelukkiger, positiever, zelfverzekerder. Hij werd gewoon knapper. En hoe het zich vanaf daar ontwikkelde. Dat was echt… ja… ik raakte steeds meer gewend aan het idee.’

Annelots woorden laten zien dat zij het daten van anderen door haar man uiteindelijk niet als negatief ervaarde, maar als iets dat hun relatie positief beïnvloedde. Haar positieve gevoelens leidden ertoe dat zij zelf ook wilde onderzoeken hoe het was om met anderen te daten.

Veranderen van de kijk op jaloezie

Het niet ervaren van jaloezie kwam echter nauwelijks voor. De gesprekken met de deelnemers suggereren dat het openen van een gesloten relatie uitdagend kan zijn voor alle betrokkenen, en dat dit vraagt om geduld, open communicatie en eerlijkheid over verlangens. Dit kan gepaard gaan met grote gevoelens van jaloezie. Suze (45), die zich in een non-monogame relatie bevindt, vertelde bijvoorbeeld:

“Ik sta hier met volle overtuiging [achter non-monogamie], maar ik kan nog steeds overspoeld worden door jaloezie. (…) Je kunt naar elkaar uitspreken dat het geen bedreiging is en niet om dit of dat gaat. En dat doen wij ook, maar je weet nooit waar het naartoe gaat.”

Haar woorden laten zien dat diepe gevoelens van jaloezie kunnen bestaan zonder dat dit haar toewijding aan open relaties veranderd.

In tegenstelling tot overtuigingen binnen de monogame cultuur wordt jaloezie niet gezien als een emotie die vermeden moet worden, maar als een manier om van onzekerheden te leren. Suze lichtte dit toe:

“Het heeft veel meer te maken met: ‘Ben ik nog verbonden met hem? Klopt dit nog?’ dan met seks of handelingen. (..) Over het algemeen, in mijn ervaring tot nu toe, is het in het begin – wanneer het net intiem wordt – heel spannend en eigenlijk ook niet fijn om erover te horen. Maar als het een tijdje duurt en je weet: ‘dit is het’”

Haar woorden illustreren dat zij jaloezie ervaart als een trigger van onderliggende onzekerheden over de relatie. Haar verhalen laten ook zien dat gevoelens van jaloezie binnen polyamoureuze dynamieken in de tijd kunnen veranderen.

Vele anderen omschreven vervolgens dat het gevoel van jaloezie niet opgelost door het gedrag van een partner te beperken, maar door open communicatie. Kiki (27) beschreef bijvoorbeeld over een van haar partners:

“Hij voelt eigenlijk geen jaloezie, en als hij het wel voelt, vindt hij het geen probleem om dat te benoemen. Hij zei laatst nog tegen mij: ‘Ja, maar als ik jaloezie voel, is dat toch geen reden om jou te beperken?’”

De communicatie over het voelen van jaloezie werd door vele wel omschreven al erg belangrijk. Vi (31) beschreef hoe communicatie gevoelens van jaloezie kan verzachten:

“Als de ander ineens meer tijd met iemand anders doorbrengt of stopt met communiceren met mij, word ik onzeker. Ik bespreek dat liever: ‘Ik merk dat je minder tijd en aandacht voor me hebt. Dat doet iets met me. Is er iets wat ik kan doen, of speelt er iets anders?’ Bevestiging zoals ‘ik vind je nog steeds heel leuk’ kan helpen.”

Over het algemeen laten de verhalen van respondenten zien dat jaloezie wordt benaderd als een mogelijkheid om over jezelf te leren en persoonlijke groei te stimuleren. Toenemende veiligheid en begrip dragen bij aan het verminderen van jaloezie over tijd. Deze ervaringen laten ook het belang van communicatie zien in het omgaan met jaloezie binnen polyamoureuze dynamieken. De deelnemers in dit onderzoek ontwikkelden hun polyamoureuze visie door erover te lezen, het te ervaren en eraan te wennen.

Wordt vervolgd.